Diane Arbus: controversieel

diane-arbus-medium

Druk is het er niet meer, deze grijze zondagmiddag in december. Nog even en dan is het voorbij: de overzichtstentoonstelling van Diane Arbus (1923-1971) in fotografiemuseum FOAM.

Diane Arbus: een fotografe die wereldberoemd is, maar die ik eigenlijk niet ken. Wat ik van haar weet als ik de tentoonstellingsruimte binnenstap? Dat ze mensen fotografeert in zwart-wit. Dat ze begin jaren zeventig overleden is.

Pas na afloop, anderhalf uur later, lees ik in een stampvol, warm en knus Bagels & Beans meer over haar leven en werk.

Ik had toen al een onbetwiste favoriet. De foto van het dansende echtpaar is eigenlijk a-typisch. Met een beetje overdrijving kun je zeggen dat het de enige foto van de hele tentoonstelling is waar gelukkige mensen op staan. Of moet ik zeggen: gewone mensen? En wat betekent dan dat woordje: gewoon?

Op Wikipedia kun je lezen dat Diane Arbus bang was dat ze alleen bekend zou komen te staan als iemand die freaks portretteerde. En ze zijn inderdaad een beetje vreemd: haar circusartiesten, travestieten, nudisten, activisten, stellen, jungle-bewoners, gehandicapten, dwergen. De meesten van hen lijken ook nogal ongelukkig, voor zover je dat aan de hand van een foto kunt zeggen.

Op één van de foto’s is de jonge schrijfster Susan Sontag te zien die op haar bed zit te roken. Kort na Diane Arbus’ dood schreef Susan Sontag een kritisch en invloedrijk essay waarin ze het over een gebrek aan mededogen had in de fotografie van Diane Arbus.

Ik weet het niet…

In één van de tentoonstellingsruimtes hangen foto’s die ze maakte in de tuin van een psychiatrische inrichting. Over die serie was ze zelf lyrisch. Eindelijk was het haar gelukt op een lichte manier te vangen wat volgens haar essentieel was. Kort voor haar dood keek ze met afschuw op die serie terug.

Haar fotografie was controversieel, zou je kunnen zeggen, zelfs voor haarzelf.

Je vergeet bijna dat er los van onderwerpkeuze visueel van alles te beleven is: de zwartste zwarten, de witste witten. Gezichten, losgemaakt van hun achtergrond. Korrelige, pointillistische beelden, zoals je die in het digitale tijdperk helemaal niet meer ziet.

Diane Arbus fotografeerde met een kleine Nikon F spiegelreflexcamera. Juist de korrel duwde haar in de richting van rolfilm, eerst 6×6, later 6×7. Tweeoogreflexcamera’s met horizontaal matglas waar je van bovenaf inkeek. En aan de zijkant een reusachtige flitslamp, waardoor ze er fotograferend tijdens de Love-In in Central Park meer uitgezien moet hebben als een verdwaalde krantenreporter uit het interbellum dan als de moderne kunstenares die ze was.

Het is interessant en onthullend hoe ze in brieven haar worsteling met de grote 6×6 en 6×7 camera’s beschrijft. De korrel is ze kwijt, de foto’s worden vierkant en bijzonder scherp. Ondertussen blijft ze zoeken en terugverlangen naar een camera zoals de Nikon F waarmee ze als fotografe samenvalt.

De foto van het dansende echtpaar is in haar werk een vreemde eend in de bijt. Wat mij betreft een brandende kachel in een universum waarvan ik niet goed weet hoe warm of hoe koud het er nu echt is.

Zeer de moeite waard dus: Diane Arbus in FOAM. Nog te zien tot en met 13 januari 2013.

Een gedachte over “Diane Arbus: controversieel

  1. Mooie tekst, bijna tegengesteld aan haar foto’s.
    In 2006 heeft Steven Shainberg de film Fur gemaakt over het begin van Arbus’ fotografie-leven. Heeft er zowaar 2 sterren voor gestrikt: Nicole Kidman en Robert Downey Jr. Gemengde kritieken maar voor een Arbus fan altijd leuk om te zien.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s