Kafka

op-de-weg-naar-spindelmuhle-medium

De afgelopen tien dagen heb ik de biografie van Franz Kafka (1883-1924) herlezen. Hoewel, ‘de’ biografie? Eigenlijk heb ik er twee gelezen, tegelijk. Een in tekst, een in beeld. Stukje in de een, stukje in de ander.

De eerste biografie is die van Ernst Pawel, in 1984 verschenen als The Nightmare of Reason, a Life of Franz Kafka. De titel van de Nederlandse vertaling luidt gelukkig gewoon Het leven van Franz Kafka. Mijn exemplaar, uitgegeven in 1988 bij Van Gennep, is vergeeld en valt nog net niet uit elkaar.

De tweede biografie is er een in beelden: Franz Kafka, Bilder aus seinem Leben. Dit met heel veel liefde gemaakte boek van Klaus Wagenbach uit 1989 bevat reproducties van foto’s, ansichtkaarten en parafernalia en volgt de chronologie van Kafka’s leven.

Het leven van Franz Kafka las ik in 1989 en het maakte op mij enorme indruk. Niet lang daarvoor had ik de wonderlijke leeservaring van Het slot en Het proces en nu kregen die een pendant in de even wonderlijke Praagse werkelijkheid van de schrijver. Ik zeg wonderlijk, maar dat is bij gebrek aan een beter woord.

Nu is het bijna dertig jaar later en beter dan toen zie ik hoe de scherpzinnigheid en de menselijkheid van biograaf Ernst Pawel de gebeurtenissen in het leven van Kafka in evenwicht houden. Wat zwaar was wordt lichter, wat licht was wordt zwaarder.

Allerlei personen en plaatsen uit Het leven van Kafka zijn sindsdien voor mij een begrip. Kafka’s lievelingszus Ottla Kafka en Milena Jesenská, met wie hij korte tijd een verhouding had. De Alchimistengasse waar Ottla het huisje huurde waar Kafka in de winter van 1917 de verhalen van Een plattelandsdokter schreef. Maar ook Zürau, waar Ottla met haar gezin woonde en waar Kafka de acht gelukkigste maanden van zijn leven beleefde. Of Riva aan het Gardameer waar Kafka met zijn vriend Max Brod vakantie hield. En het afgelegen Spindelmühle, waar Kafka in de winter van 1922 begon aan Het slot (zie foto, Kafka staat helemaal rechts).

In wat voor een andere tijd leven we nu! Aan tuberculose hoeven we niet meer te sterven. We wonen niet meer in koude en vochtige eenkamerwoningen. Krotten zijn afgebroken. Levens zijn niet langer van tevoren op een verstikkende manier al uitgestippeld.

Het was een bijzondere ervaring, het herlezen van deze beide boeken na zo lange tijd. Het lijkt wel of de tijd cirkelvormig is in plaats van lineair. Je keert terug, maar zonder dat het een letterlijke herhaling wordt, je bent nu verder dan toen, ja, tijd lijkt wel een spiraal.

Voor wie nieuwsgierig is naar Kafka, of als voorbereiding op het lezen van de boeken of een van de vele prachtige korte verhalen, twee keer een aanrader.

Een gedachte over “Kafka

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s